Ελληνικά · Προσχέδιο μετάφρασης για έλεγχο
Μετάβαση στο περιεχόμενοΕπίσκοπος Αλεξανδρείας · 328–373
Ο Αθανάσιος συνέδεσε την υπεράσπιση της θεότητας του Χριστού με την κατανόηση της σωτηρίας ως ανακαινίσεως του ανθρώπου. Τα βιβλία, οι επιστολές, οι εξορίες και το ποιμαντικό του έργο φανερώνουν έναν επίσκοπο που βίωνε τη θεολογία του μέσα στις συγκρούσεις και την αναζήτηση της κοινωνίας.
Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά
Ο Αθανάσιος έγινε επίσκοπος Αλεξανδρείας το 328 και πέθανε το 373. Ως διάκονος είχε συνοδεύσει τον Επίσκοπο Αλέξανδρο στη Σύνοδο της Νικαίας το 325. Η μακρά αρχιερατεία του εξελίχθηκε μέσα σε συνεχιζόμενες διαμάχες για τη σχέση του Υιού με τον Πατέρα, μεταβολές της αυτοκρατορικής πολιτικής και ανταγωνιστικές διεκδικήσεις επισκοπικής εξουσίας.
Ο αρχαίος Εορταστικός Πίνακας καταγράφει ταξίδια, εκτοπίσεις, επιστροφές και την αποστολή ή τη διακοπή των πασχάλιων επιστολών του. Παρακολουθεί τις μεταβαλλόμενες συνθήκες της αρχιερατείας του και το ποιμαντικό έργο που συνεχιζόταν μέσα σε αυτές.
Πηγές: Εορταστικός Πίνακας των επιστολών του Αθανασίου
Ο Αθανάσιος υπερασπίστηκε την ομολογία της Νικαίας ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα. Η ελληνική λέξη «ομοούσιος» διαφύλασσε την αλήθεια για το ποιος είναι ο Χριστός: ο Υιός ανήκει πλήρως στη θεία ουσία και δεν είναι κτίσμα που ανυψώθηκε σε εξαιρετική τιμή.
Στο Περί των εν Νικαία όρων εξηγεί τη χρήση από τη Σύνοδο του όρου «ομοούσιος», δηλαδή της ίδιας ουσίας. Δείχνει πώς οι ανταγωνιστικές ερμηνείες βιβλικών τίτλων οδήγησαν στην ανάγκη μιας διατυπώσεως που βεβαίωνε την πλήρη θεότητα του Υιού. Οι Λόγοι κατά Αρειανών αναπτύσσουν το επιχείρημα με εκτεταμένη βιβλική ερμηνεία.
Πηγές: Αθανάσιος, Περί των εν Νικαία όρων · Αθανάσιος, Πρώτος Λόγος κατά Αρειανών
Το Περί Ενανθρωπήσεως αρχίζει με τη δημιουργία και την απομάκρυνση του ανθρώπου από τον Θεό. Ο Αθανάσιος παρουσιάζει τον θάνατο, τη φθορά και την απώλεια της αληθινής γνώσεως του Θεού ως αλληλένδετη ανθρώπινη κατάσταση. Ο Λόγος που δημιούργησε τον άνθρωπο είναι και εκείνος που μπορεί να τον αποκαταστήσει.
Η ενανθρώπηση του Υιού είναι πραγματική. Προσλαμβάνει από την Παρθένο σώμα όμοιο με το δικό μας, το κάνει δικό του και το προσφέρει στον θάνατο. Η Ανάστασή του νικά τη φθορά που κρατούσε αιχμάλωτη την ανθρωπότητα. Ο Αθανάσιος εξηγεί επίσης πώς ο ενανθρωπήσας Λόγος παραμένει ενεργός σε όλη την κτίση: η πρόσληψη σώματος δεν περιορίζει τη θεία πρόνοια σε έναν τόπο.
Ο Αθανάσιος περιγράφει τη σωτηρία ως ανακαίνιση του ανθρώπου κατ’ εικόνα Θεού και συμμετοχή στη ζωή του Θεού μέσω του Λόγου. Το επιχείρημά του προχωρεί από τη δημιουργία στην Ενανθρώπηση, τον Σταυρό και την Ανάσταση, συνδέοντας τη βιβλική ερμηνεία με την ομολογία της Εκκλησίας για τον Χριστό.
Πηγές: Αθανάσιος, Περί Ενανθρωπήσεως του Λόγου
Ο Αθανάσιος υπέμεινε πέντε περιόδους εξορίας ή αναγκαστικής απουσίας, όπως συνήθως υπολογίζονται στις εκκλησιαστικές ιστορίες. Σε αυτές περιλαμβάνονταν η εκτόπιση στη Γαλατία, χρόνια απουσίας ενώ άλλος επίσκοπος κατείχε την Αλεξάνδρεια και περίοδοι αποκρύψεως ή φυγής στην Αίγυπτο.
Ο Απολογητικός κατά Αρειανών συγκεντρώνει επιστολές και συνοδικά έγγραφα για την υπεράσπιση της διαγωγής του. Η Απολογία περί της φυγής απαντά στην κατηγορία ότι η αποφυγή του κινδύνου ήταν δειλία. Υποστηρίζει ότι η Γραφή επιτρέπει την έγκαιρη φυγή και περιγράφει την αποχώρησή του από έναν ναό αφού φρόντισε για την ασφάλεια του εκκλησιάσματος.
Οι αφηγήσεις του για εκείνα τα χρόνια περιγράφουν τη δογματική διαμάχη μαζί με τις εναντίον του κατηγορίες, τις αυτοκρατορικές παρεμβάσεις, τις εκτοπίσεις και τα βάσανα των εκκλησιασμάτων. Διασώζουν τη δική του μαρτυρία για τον αγώνα υπέρ της πίστεως της Νικαίας.
Πηγές: Εορταστικός Πίνακας των επιστολών του Αθανασίου · Αθανάσιος, Απολογητικός κατά Αρειανών, Μέρος Α΄ · Αθανάσιος, Απολογία περί της φυγής
Ο Τόμος προς Αντιοχείς, που εκδόθηκε από τον Αθανάσιο και τους επισκόπους της Αλεξανδρείας το 362, φανερώνει μια άλλη πλευρά του έργου του. Επιδιώκει τη συμφιλίωση Χριστιανών των οποίων οι διαφορετικές θεολογικές εκφράσεις είχαν προκαλέσει υποψίες.
Οι επίσκοποι εξετάζουν το νόημα που έδιναν όσοι μιλούσαν για μία ή τρεις υποστάσεις. Αναγνωρίζουν συμφωνία στην ομολογία της Τριάδος, στην πλήρη πραγματικότητα του Πατέρα, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και στην ενότητα της Θεότητας. Η επιστολή βεβαιώνει επίσης ότι η ανθρωπότητα του Χριστού περιλαμβάνει λογική ψυχή. Επιδιώκει την κοινωνία μέσα από μια σαφή έκφραση της κοινής πίστεως.
Πηγές: Ο Αθανάσιος και οι επίσκοποι της Αλεξανδρείας, Τόμος προς Αντιοχείς (362)
Οι Εορταστικές Επιστολές του Αθανασίου εντάσσονται στη συνεχή ποιμαντική του ευθύνη για τις Εκκλησίες. Η 39η Επιστολή, γραμμένη για το 367, κατονομάζει τα είκοσι επτά βιβλία που σήμερα συγκροτούν την Καινή Διαθήκη. Παραθέτει επίσης βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης και διακρίνει τα κανονικά βιβλία της Γραφής από άλλα έργα που συνιστώνται για διδασκαλία.
Η επιστολή αποτελεί σημαντική μαρτυρία για την αποδοχή των βιβλικών βιβλίων από την Εκκλησία. Ο Αθανάσιος μιλά για τα κείμενα που παραδόθηκαν και έγιναν δεκτά στις Εκκλησίες και συνιστά άλλα έργα για τη διδασκαλία όσων αρχίζουν να μαθαίνουν την πίστη. Η Γραφή, η κατήχηση και η ποιμαντική ευθύνη συναντώνται σε αυτή την περιγραφή.
Πηγές: Αθανάσιος, 39η Εορταστική Επιστολή (367)
Στον Βίο του Αντωνίου, ο Αθανάσιος παρουσιάζει τον Αιγύπτιο ασκητή ως πρότυπο για Χριστιανούς και πέρα από την Αίγυπτο. Η προσευχή, η διάκριση, η αποταγή και η υπομονή γίνονται ορατές μέσα στην αφήγηση μιας ζωής. Το βιβλίο τοποθετεί επίσης τον Αντώνιο μέσα στη λατρεία και την κοινωνία της Εκκλησίας.
Πρόκειται για θεολογική βιογραφία γραμμένη για να διαμορφώσει τους αναγνώστες. Το λογοτεχνικό της είδος δείχνει πώς ο Αθανάσιος συνδέει την ομολογία του Χριστού με τη μεταμόρφωση μέσω της πίστεως.
Πηγές: Αθανάσιος, Βίος του Αντωνίου
Τα έργα του εκτείνονται από τη λεπτομερή βιβλική επιχειρηματολογία έως την τεκμηριωμένη απολογία και την ποιμαντική έκκληση. Το Περί Συνόδων αναδεικνύει τη διαμάχη γύρω από τις μεταβαλλόμενες διατυπώσεις των συμβόλων πίστεως, θυμίζοντας στους αναγνώστες πόσος διάλογος και πόσες συγκρούσεις ακολούθησαν τη Νίκαια.
Για μια εισαγωγή, αρχίστε με το Περί Ενανθρωπήσεως και έπειτα διαβάστε τον Τόμο προς Αντιοχείς. Μαζί φανερώνουν το εύρος της μέριμνάς του: το σωτηριώδες έργο του θείου Υιού, την πληρότητα της ανθρωπότητας του Χριστού και μια Εκκλησία συγκεντρωμένη σε κοινή ομολογία.
Πηγές: Αθανάσιος, Περί Συνόδων · Ο Αθανάσιος και οι επίσκοποι της Αλεξανδρείας, Τόμος προς Αντιοχείς (362)
Περί Ενανθρωπήσεως του Λόγου — Ενότητες 1–10, 11–17, 26–32 και 54 · Δημιουργία, πρόσληψη σώματος, θεία εικόνα, θάνατος και ανάσταση.
Περί των εν Νικαία όρων — Ενότητες 19–24 και 31 · Γιατί χρησιμοποιήθηκαν ακριβείς θεολογικοί όροι για την υπεράσπιση της βιβλικής ομολογίας.
Πρώτος Λόγος κατά Αρειανών — Ενότητες 8–10 και 19–22 · Η αιώνια σχέση του Υιού με τον Πατέρα και η διάκριση ανάμεσα στη θεία υιότητα και την κτιστή μετοχή.
Απολογητικός κατά Αρειανών — Μέρος Α΄, ενότητες 1–6 και 37–50 · Τεκμηριωμένη απολογία που συγκρότησε ο επίσκοπος του οποίου η διαγωγή αμφισβητείται.
Απολογία περί της φυγής — Ενότητες 8, 12, 17 και 24–25 · Η βιβλική του επιχειρηματολογία για τη διαφυγή από τον κίνδυνο και η δική του αφήγηση για ένα εκκλησίασμα που απειλούνταν.
Τόμος προς Αντιοχείς — Ενότητες 3 και 5–8 · Συμφιλίωση, η σημασία των θεολογικών όρων και η πληρότητα της ανθρωπότητας του Χριστού.
39η Εορταστική Επιστολή (367) — Ενότητες 3–7 · Τα κανονικά βιβλία της Αγίας Γραφής και άλλα συγγράμματα που ορίστηκαν για διδασκαλία.
Βίος του Αντωνίου — Πρόλογος· ενότητες 2–4, 16–43, 67–71 και 93–94 · Ο πνευματικός και εκκλησιαστικός σκοπός της μοναχικής προσωπογραφίας του Αθανασίου.
Εορταστικός Πίνακας — Αρχή και καταχωρίσεις VIII–XVIII, XXVIII–XXXVII · Αρχαία χρονολογική μαρτυρία· συγκρίνετε τις σημειώσεις του μεταφραστή όπου οι χρονολογίες είναι αβέβαιες.
